Kochasz aktywność ALE tak całym mózgiem!

2017-05-19

Czy „runners high” (euforia biegacza) to jedyna korzyść dla psychiki, jaką możesz odnieść podczas wysiłku? I dlaczego zamiast korzystać z wolności, zaczynamy świrować?

Tylko bez banałów proszę!
Jeśli napiszemy, że bieganie jest dobre dla serca, jazda na rowerze poprawi kondycję i obniży ciśnienie krwi, a trening z ciężarami, wsparty odpowiednim jadłospisem, pomoże zredukować poziom glukozy w osoczu to zaczniecie ziewać. To powszechnie znane prawdy, truizmy głoszone od lat. Na marginesie, przynoszące zamierzony efekt, o czym świadczy rosnące zamiłowanie do aktywności w Polsce. Dziś już nikogo nie zdziwi biegnący człowiek w małym mieście. Kiedyś oznaczało to pożar lub pościg za złodziejem…
Więc duch w narodzie jest nie tylko silny, ale i zdrowy. A skoro o duchach, a właściwie duszy – jak zareagujecie na wieść, że wizyta u psychiatry bądź psychologa również może zostać odroczona, a w niektórych przypadkach nawet zastąpiona regularną aktywnością fizyczną?

Wariatkowo.PL
Na początku ustalmy, czy problem zdrowia psychicznego jest rzeczywiście tak odległy, jak może się wydawać (zwłaszcza tym, którzy mianem wariata chrzczą każdego pirata drogowego). Od początku lat dziewięćdziesiątych obłożenie oddziałów i gabinetów psychiatrycznych w Polsce zwiększyło się ponad dwukrotnie.1 Ocenia się, że 8 milionów rodaków w grupie wiekowej 18-64 rozwinie schorzenia psychiatryczne, przy czym należy pamiętać, że dzieci i ludzie starsi również cierpią z powodu takich zaburzeń (szacuje się, że jest ich ok. 4 milionów)2. Nie zapominajmy o potężnej rzeszy niezdiagnozowanych, oraz tych, którzy wstydzą lub boją się sięgnąć po pomoc.

Jak widzimy sprawa przedstawia się wcale niewesoło. Więc obiecuję, że dalsza część artykułu pomoże nam zmienić zabarwienie szkieł w okularach na nieco bardziej różowe. Na początek jednak trochę faktów.

Jeśli coś jeszcze pamiętacie z lekcji biologii, to na pewno tłuczoną do znudzenia budowę komórek. Na pewnym etapie uczono nas czym różni się zwierzęca od roślinnej, a ta z kolei od bakteryjnej. Później dowiedzieliśmy się, że typy komórek dzielą się jeszcze na rodzaje. Taka różnorodność komórek jest doskonale uzasadniona: ich budowa zależy od wykonywanej funkcji (np. krwinka czerwona w procesie dojrzewania traci jądro i mitochondria po to, żeby zużywać mniej tlenu i efektywnie go transportować3.

Odpowiednie przystosowania posiadają także prawidłowo wykształcone neurony – komórki nerwowe. Można znaleźć je w całym ciele - tworzą nerwy obwodowe oraz ośrodkowy układ nerwowy, a więc rdzeń kręgowy i mózg. Zadania, które wykonuje ten ostatni, trudno zliczyć i ocenić. Wpływa to na niejednorodność budujących go komórek. Niektóre z nich wyspecjalizowały się w produkcji substancji przekaźnikowych, o których prawdopodobnie słyszeliście wielokrotnie: dopaminy, serotoniny i noradrenaliny.


Daleko to szczęście?
Zaraz, to która z tych substancji nazywana jest hormonem szczęścia? Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Każdy z tych tzw. neurotransmiterów odpowiada za określone reakcje organizmu, a część z nich jest składową stanu euforii czy zadowolenia. Wyjaśniamy to obrazowo.



Tak, jak każdy układ ludzkiego ciała, również mózg może mieć problemy ze sprostaniem swoim zadaniom: wytwarzanie przekaźników może być zaburzone. W zależności od tego, której substancji brakuje, takich objawów możemy oczekiwać. Weźmy pod lupę chorobę Parkinsona, która manifestuje się przede wszystkim upośledzeniem funkcji motorycznych: pojawiają się problemy z poruszaniem się, mową, wykonywaniem ruchów precyzyjnych, obniżenie nastroju i sprawności umysłowej. U podłoża schorzenia leży zwyrodnienie neuronów odpowiedzialnych za produkcję dopaminy. Nie ulega wątpliwości, że ta ciężka, postępująca i, jak na razie, nieuleczalna choroba wymaga opieki specjalistów. Czy istnieje jakikolwiek związek między jej występowaniem i przebiegiem, a aktywnością sportową? Podobne pytanie zadali sobie naukowcy w Instytucie Badań Medycznych w Tsukubie (Japonia).

W przeprowadzonym w 2003 roku badaniu wykazali, że wysiłek fizyczny zwiększa zawartość jonów wapnia we krwi. Te w odpowiednim stężeniu wpływają na białko regulujące enzymatyczne cykle komórkowe (mówiąc prościej: decydujące o tym, czy i w jakim stopniu komórka powinna poświęcić dostępne pokłady energii na produkcję hormonów i innych substancji, które działają jako przekaźniki sygnałów w organizmie). Kalmodulina3,4, bo tak nazywa się wspomniane białko, występuje również w neuronach. Po połączeniu z czterema kationami wapnia inicjuje kaskadę przemian, prowadzących do zwiększonej produkcji dopaminy5.

Wśród wniosków postawionych przez zespół badawczy pojawiają się w pełni uzasadnione przypuszczenia, jakoby ćwiczenia fizyczne mogły opóźniać, ba, zapobiegać rozwojowi choroby Parkinsona. W tym wypadku nie trzeba nikogo przekonywać, że lepiej zapobiegać, niż leczyć. Bo leczyć na razie się nie da…

Pośród badań potwierdzających hipotezę Japończyków znalazło się jedno przeprowadzone w RPA. Naukowcy z pomocą toksycznego środka próbowali odtworzyć uszkodzenia mózgów, jakie zachodzą u cierpiących na chorobę Parkinsona. Poddane doświadczeniu szczury prezentowały charakterystyczne objawy schorzenia. Wyjątek stanowiła jedna grupa, której umożliwiono większą niż pozostałym aktywność fizyczną. U tych osobników postęp choroby był hamowany, bądź dolegliwości zupełnie mijały!6


Smuteczek? Dołeczek? Rusz tyłeczek!

Obiecujące rezultaty przynoszą także ćwiczenia u chorych na depresję. Charakterystyczne dla tej jednostki chorobowej objawy to obniżony nastrój, brak napędu (który można rozumieć jako chęć i siła do działania), brak zdolności do odczuwania przyjemności czy zaburzenia rytmu dobowego. Profil dolegliwości zależy od tego, którego przekaźnika brakuje.



Znanym sposobem na wywołanie zaburzeń depresyjnych u zwierząt doświadczalnych jest bulbektomia: usunięcie części mózgu zwanej opuszką węchową. Opublikowane w lutym tego roku wyniki badań jasno wskazują, że szczury, u których takowy zabieg wykonano, czują się znacznie lepiej, jeżeli regularnie mogą korzystać z bieżni7. Wystarczyło już 30 minut wysiłku każdego dnia, a gryzonie były znacznie mniej apatyczne i bardziej skore do działania, niż ich koledzy pozbawieni dostępu do sportu. Liczne badania klinicznie potwierdzają istnienie takiej zależności u ludzi. Przeprowadzone w tym roku doświadczenie sugeruje, że wysiłek poprawia także odpowiedź na niektóre leki antydepresyjne8.

Przykłady pozytywnego wpływu ćwiczeń na samopoczucie i zdrowie psychiczne można mnożyć. Wyniki badań nie pozostawiają wątpliwości: aktywność fizyczna korzystnie oddziałuje na działanie mózgu. Jeśli dotychczas jedyną motywacją do trenowania były dla Ciebie rezultaty sylwetkowe, cóż, właśnie zyskałeś kolejny dobry powód. Możesz wykorzystać cytowane powyżej doświadczenia do zachęcenia partnera, babci czy stryjka do systematycznego wysiłku. Argumenty będą tym bardziej przekonywujące, jeśli w Twojej rodzinie występowały choroby psychiczne.


Autor: Karol Gołębiewski © Active Life Energy.

Bibliografia
  1. http://natemat.pl/47359,chorych-psychicznie-wciaz-przybywa-psychiatrzy-to-cena-za-kapitalizm-i-wyscig-szczurow
  2. http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/952018,Zaburzenia-psychiczne-Cierpi-na-nie-8-milionow-Polakow
  3. Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej. Władysław Z. Traczyk i Andrzej Trzebski. Wydanie III. ​ISBN 83-200-3020-X​
  4. Alicja Szweykowska: Fizjologia roślin. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 2004, s. 73-74. ISBN 83-232-0815-8
  5. Regulation of brain function by exerciseSutoo D, Akiyama K.Neurobiol Dis. 2003 Jun;13(1):1-14. Review.
  6. Mabandla MV, Kellaway LA, Daniels WMU, Russell VA. Effect of exercise on dopamine neuron survival in prenatally stressed rats. Metabolic brain disease. 2009;24(4):525-539. doi:10.1007/s11011-009-9161-6.
  7. Shin MS, Park SS, Lee JM, Kim TW, Kim YP. Treadmill exercise improves depression-like symptoms by enhancing serotonergic function through upregulation of 5-HT(1A) expression in the olfactory bulbectomized rats. J Exerc Rehabil. 2017 Feb 28;13(1):36-42.
  8. Dremencov E, Csatlósová K, Durišová B, Lapínová L, Lacinová L, Ježová D.Effect of physical exercise and acute escitalopram on the excitability of brain monoamine neurons: in vivo electrophysiological study in rats. Int J Neuropsychopharmacol. 2017 Apr 18
  9. Settle JE, Dawes CT, Christakis NA, Fowler JH (2010). „Friendships moderate an association between a dopamine gene variant and political ideology”. The Jounal of Politics 72 (4): 1189–98)
  10. https://greatist.com/health/TED-talks-inspiration
  11. Rola aktywności ruchowej w zapobieganiu zaburzeniom poznawczym, Andrzej W. Ziemba
Pokaż więcej wpisów z Maj 2017
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixel